سيگار " ( نى سيگار ) مىكشيدند . مصرف سيگار در شهر بيشتر از روستاها بود و گاهى آن را نمودار " تمدّن " تشخّص ، اشرافيّت و تفاخر مىدانستند . سيگار را بيشتر مردها مىكشيدند و به همين جهت برخى از پسران جوان براى آن‌كه وانمود كنند " بزرگ " و " مرد " شده‌اند گاهى - پنهان و آشكارا - سيگار مىكشيدند و كم‌كم به آن معتاد مىشدند . 2 - توتون : " توتون " را در بيرجند " تتم tatom " فراگو مىكردند و معمولا آن را با ابزارى به نام " چپق " ( چپّق cappoq ) مىكشيدند . برخى از مردم - بويژه روستائيان ، كارگران ، پيشه‌وران و كشاورزان - به تدخين توتون وسيلهء چپق عادت داشتند . چپق‌هايى كه در بيرجند مورد استفاده قرار مىگرفت دو نوع بود : يكى چپق‌هاى معمولى كه لوله يا نى يا چوب دودكش آن بين 20 تا 30 سانتيمتر درازا داشت و ديگر چپق‌هايى با چوبهاى كوتاه و گاه منحنى ( شبيه به پيپ ) كه به آن " سبيل " مىگفتند و بيشتر مردان متعيّن و محتشم از آنها استفاده مىنمودند . توتون چپق انواع گوناگون داشت و قيمت هر نوع بستگى به درجهء مرغوبيّت آن داشت و معمولا به صورت " ريخته " و گاه " بسته‌بندى " شده به فروش مىرسيد . چپق را معمولا و بيشتر مردها مىكشيدند و زنانى كه " توتون " تدخين مىكردند خيلى كم بودند . توتون را از تهران به بيرجند وارد مىكردند . 3 - تنباكو : اين واژه در گويش بيرجند " تمباكو tombaku " تلفّظ مىشود . تنباكو را بوسيلهء " قليان " مىكشيدند بدينسان كه نخست آن را در ظرف آبى خيس مىكردند تا نرم و شسته شود سپس روى سر قليان مىگذاشتند و بر روى آن آتش سرخ شدهء زغال مىنهادند . تنباكو در برخى از روستاهاى دور و نزديك بيرجند كشت مىشد ولى برخى از انواع آن را به صورت " ريخته " يا " بسته‌بندى شده " نيز وارد مىكردند . تنباكوى مرغوب بيرجند در " شارخت " ( شارخت saraxt / چارخس ، caraxs ) به عمل مىآمد و بسيار شهرت داشت و از انواع ديگر ممتاز و گرانتر بود . " قليان " تنباكو ( قلين تمباكو ) را هم مردان مىكشيدند و هم زنان ، كوزهء قليانها انواع گوناگون - از سفالى گرفته تا شيشه‌اى ، بلورى ، چينى ، فلزّى و . . . - داشت و برخى بسيار زيبا و خيلى گران بود . مصرف دخانيات هيچ منعى نداشت و آشكارا صورت مىگرفت و در مهمانىها ، ديد و